Czy kuchenki gazowe są szkodliwe dla zdrowia?

Choć kuchenki gazowe są popularnym wyborem w polskich gospodarstwach domowych, coraz więcej badań wskazuje na ich potencjalny wpływ na zdrowie i jakość powietrza w domach. Emisje z kuchenek gazowych mogą prowadzić do problemów zdrowotnych, takich jak astma, a także do zanieczyszczenia środowiska. Na szczęście istnieją praktyczne sposoby na zminimalizowanie tych negatywnych skutków.

Polskie Towarzystwo Programów Zdrowotnych w październiku 2024 opublikowało raport Gotuj z głową, a nie z gazem, który wywołał burzę w sieci. Internauci poruszeni wpływem kuchenek gazowych na zdrowie zwrócili uwagę na ważną kwestię: nie każdy ma możliwość wymiany kuchenki gazowej na elektryczną lub indukcyjną.

Myślę, że cel kampanii był szczytny: zwiększyć świadomość ludzi i zmniejszyć ilość zachorowań. Jednak skutek komunikacji, jaką zaserwowano, był odwrotny do zamierzonego. Gdy edukacja opiera się na straszeniu i polityce poświęcenia, w której stawia się ludziom wysokie (i często kosztowne) wymagania, wszyscy na tym tracimy. Problem pozostaje nierozwiązany, a do tego pojawiają się wrogie nastroje.

Ostrzeżeniom o ryzyku dla dzieci powinny towarzyszyć realne i możliwe do zastosowania porady – a porady te muszą uwzględniać ograniczone budżety, z którymi ma do czynienia większość rodzin. Co w takim razie możemy zrobić, by zadbać o swoje zdrowie? O tych rozwiązaniach będę dzisiaj mówić.

Dlaczego gotowanie na gazie jest szkodliwe?

Kuchenki gazowe są zazwyczaj tańsze niż płyty indukcyjne, nie wymagają specjalnych garnków i można ich używać, kiedy nie ma dostępu do prądu. Stąd pewnie ich popularność, bo według danych GUS z 2018 roku ponad połowa (56,9%) polskich gospodarstw domowych korzystała z kuchenek gazowo-elektrycznych, czyli takich, w których palniki są gazowe, a piekarnik elektryczny.

Co więc komu zawadzają? Na czym polega szkodliwość kuchenek gazowych? Podczas spalania gazu wytwarzane są różne zanieczyszczenia, takie jak:

🔵 Dwutlenek azotu (NO2): drażniący gaz, który może powodować problemy z oddychaniem i zaostrzać objawy astmy.

🔵 Tlenek węgla (CO): bezwonny i niebezpieczny gaz mogący prowadzić do zatrucia.

🔵 Benzen: rakotwórczy składnik gazu ziemnego. Badania PSE Healthy Energy wykazały, że kuchenka gazowa może emitować tyle samo benzenu, co papierosy.

🔵 Formaldehyd: kolejny związek rakotwórczy, który może być uwalniany podczas gotowania na gazie.

🔵 Metan: gaz cieplarniany, który może wyciekać z kuchenek gazowych nawet wtedy, gdy są wyłączone. Badania Uniwersytetu Stanforda wykazały, że wycieki stanowiły 76% całkowitej emisji metanu z badanych kuchenek.

🔵 Pyły zawieszone PM2.5: mogą przenikać do płuc i krwiobiegu, wywołując choroby układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.

🔵 Inne lotne związki organiczne (LZO): zidentyfikowano 21 różnych LZO w gazie ziemnym, w tym heksan, ksylen i toluen. Niektóre z nich zwiększają ryzyko astmy, raka i innych chorób.

Badania wykazują, że w domach z kuchenkami gazowymi ryzyko astmy u dzieci wzrasta nawet o 42%. Nie znamy jednak konkretnych ilości emitowanych gazów, sposobu korzystania z kuchenek w badanych domach i nie wiemy, czy nie występują inne czynniki, które mają wpływ na rozwój astmy u dzieci (jak np. bierne palenie).

Niemniej trzeba wziąć pod uwagę, że narażenie na te substancje nie jest obojętne dla zdrowia. Czy to oznacza, że natychmiast musimy pozbyć się kuchenek gazowych? I czy mamy do wyboru tylko gotowanie na gazie, czy indukcji? Niekoniecznie, ale warto podjąć kroki, które zredukują ich wpływ na nasze zdrowie.

Jak zmniejszyć emisję szkodliwych substancji w domu?

Gotowanie na gazie szkodzi zdrowiu, a wpływ szkodliwych związków na zdrowie zależy od ich stężenia i czasu ekspozycji. Podstawowa zasada brzmi: kiedy gotujesz, jak najmniej „stój nad garami”. Wiadomo, że kuchnia to najlepsze miejsce na pogawędki, ale warto przesunąć się z pracą na blacie i ploteczkami dalej od kuchenki. Poza tym: zadbaj o wentylację, dbaj o kuchenkę gazową i ogranicz korzystanie z niej na rzecz urządzeń elektrycznych.

1. Zapewnij odpowiednią wentylację

Zawsze włączaj okap podczas gotowania. Jeśli to możliwe, używaj urządzenia odprowadzającego powietrze na zewnątrz, a nie jedynie filtrującego powietrze. Zostaw działający okap jeszcze 10 minut po zakończeniu gotowania.
Wietrz kuchnię podczas i po gotowaniu – usuniesz zanieczyszczenia z powietrza.
Zainwestuj w urządzenie z filtrem węglowym, które pomoże usunąć część szkodliwych gazów i cząstek. Pamiętaj o regularnej wymianie filtrów.

2. Dbaj o kuchenkę gazową

Regularnie czyść palniki, aby zapobiec ich zanieczyszczeniu i utrzymuj szczelność instalacji gazowej (zmawiaj też regularne kontrole szczelności instalacji).
Zainstaluj czujniki tlenku węgla wrażliwe na niskie stężenia, które mogą zapobiec tragedii.

3. Ogranicz korzystanie z gazu

Rozważ gotowanie w urządzeniach elektrycznych, jeśli masz je już w domu. Korzystaj z utensyliów, takich jak:

czajniki elektryczne,
wolnowary,
urządzenia do gotowania na parze,
urządzenia do gotowania jajek, ryżu itp.,
kuchenka mikrofalowa,
urządzenia do smażenia w minimalnej ilości tłuszczu (air-fry),
urządzenie typu ThermoMix,
tostery.

4. Mądrze wybieraj co i jak gotujesz

Obróbka termiczna produktów spożywczych, takich jak mięso w bardzo wysokiej temperaturze (smażenie, grillowanie na patelni), może powodować powstawanie dodatkowych zanieczyszczeń, tj. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i heterocykliczne aminy aromatyczne. Zdrowszym wyborem jest gotowanie w wodzie i na parze.

Można również zmniejszyć zużycie gazu, po prostu przykrywając garnek pokrywką. Skraca to czas potrzebny do zagotowania wody.

5. Jeśli masz w planach remont, rozważ alternatywy

Warto wymienić kuchenkę gazową na indukcyjną, która jest bezpieczniejsza, bardziej efektywna energetycznie i nie emituje szkodliwych substancji.

Tutaj pojawiają się głosy sceptyków, którzy twierdzą, że za tymi badaniami stoją producenci kuchenek indukcyjnych. Cóż, często są to te same firmy, które produkują również kuchenki gazowe, więc raczej nie w tym rzecz.

Krytycy zauważają również, że producenci kuchenek indukcyjnych ostrzegają osoby z rozrusznikami serca i pompami insulinowymi. Natomiast mało prawdopodobne, aby promieniowanie generowane przez kuchenkę indukcyjną było wystarczająco silne, aby wpłynąć na działanie rozrusznika serca lub pompy insulinowej, chyba że znajdują się one w odległości centymetra lub dwóch od palnika.

Starsze modele tego typu urządzeń mogą być bardziej wrażliwe, jednak w żaden sposób nie oznacza, że kuchenki indukcyjne są “niebezpieczne” lub “niezdrowe”. Oznacza tyle, że trzeba zachować ostrożność. Jeśli wpływ płyt indukcyjnych na zdrowie Was ciekawi, dajcie znać w komentarzu. Rozwinę ten wątek w kolejnym wpisie.

Świadomy wybór dla zdrowia

Zdrowie zaczyna się w domu – zadbaj o to, by kuchnia była bezpiecznym miejscem dla wszystkich domowników. Jeśli wymiana kuchenki na indukcyjną nie wchodzi w grę, regularne stosowanie się do powyższych zasad pomoże zminimalizować negatywne skutki korzystania z kuchenki gazowej.